Wat is reablement?
Over het gedachtegoed en hoe dit in de praktijk werkt
Basishouding voor goede hulpverlening
Steeds vaker gaat het binnen de ouderenzorg over reablement. Vaak hebben mensen het over werkwijzen, programma’s of interventies zoals Langer Actief Thuis en VanThuisUit als zij hierover spreken. Reablement is meer dan alleen deze interventies. In de kern is reablement een gedachtegoed. Dit gedachtegoed beschrijft de basishouding voor goede hulpverlening. Op deze pagina staan de elementen van dit gedachtegoed beschreven.
De bedoeling
Mensen zijn meester van hun eigen leven, dat is altijd de bedoeling van het reablement-gedachtegoed. Mensen willen zelf bepalen hoe hun leven eruitziet. Ze willen eigen regie, alleen al over dagelijkse dingen zoals opstaan, eten maken of naar bed gaan. Mogelijk hebben ze daarbij hulp nodig. Dat is geen reden om als hulpverlener keuzes vóór hen te maken. Vaak gebeurt dit met goede intenties en uit zorgzaamheid, maar het ontneemt mensen het gevoel van regie over hun leven. Maak de keuzes mét hen. Dat begint altijd met het gesprek over wat zij willen. Luister naar wat zij aangeven, bespreek de mogelijkheden en respecteer hun uiteindelijke keuze.
‘Soms kom ik terug in mijn appartement en heeft een medewerker mijn afwasje al gedaan, zónder het mij te vragen’, vertelt mevrouw van Beek. ‘Het is aardig bedoeld, maar ze zetten alle spullen in een bovenkastje waar ik vanuit mijn rolstoel niet bij kan. Ik wil en kan zelf mijn afwas doen en mijn spullen opbergen waar ik er bij kan.’
De drie uitgangspunten
Het reablement-gedachtegoed kent drie uitgangspunten. Ze helpen om consequent te werken vanuit de bedoeling dat mensen meester zijn van hun eigen leven.
Hulp bieden begint altijd bij luisteren. Wat wil en kan iemand zelf? Help als hulpverlener geduldig de hulpvrager dit te verwoorden, gun hulpvragers de tijd om iets zelf te doen en houd soms letterlijk de handen op de rug. Wie dit consequent doet, zal merken dat de hulpverlening verandert.
Soms lukt iets echt niet meer. Ga samen in gesprek met de hulpvrager over mogelijkheden. Welke hulpmiddelen zijn er? Wie uit het netwerk kan helpen? Welke creatieve oplossingen zijn denkbaar? Sluit met de oplossing aan bij wat de hulpvrager belangrijk en waardevol vindt.
Goede hulpverlening en het reablement-gedachtegoed
Hulpverlenen volgens het reablement-gedachtegoed is geen trucje, maar elke keer weer aansluiten bij de hulpvrager. En dat is soms zoeken. Per situatie bepalen hulpverlener en hulpvrager samen wat passend is. Deze animatie laat zien waar het om gaat bij het reablement-gedachtegoed: mensen helpen hun eigen leven te leiden, zoals ze dat zelf willen.
De vijf gedragsregels
Om het reablement-gedachtegoed elke dag in de praktijk te brengen, zijn er vijf gedragsregels. Ze zijn toe te passen in elk contact met elke hulpvrager en diens naasten. Ze gelden evengoed voor het contact met collega’s. De gedragsregels leiden tot goede hulpverlening.
Het kost tijd om ze je eigen te maken. Bedenk telkens opnieuw: wat ging er al goed, wat kan ik beter doen en hoe pak ik het een volgende keer aan? Bespreek ook met collega’s wat zij zouden doen.
Voer het goede gesprek om te achterhalen wat voor de hulpvrager belangrijk en waardevol is. Leer op deze manier het verhaal achter de hulpvraag kennen. Achterhaal wat iemand wil en sluit daarbij aan met de hulp. Deel deze kennis met collega’s en naasten, zodat iedereen persoonsgerichte hulpverlening kan bieden.
Begrijp waarom iemand iets wil. Iemand maakt een keuze, misschien een andere keuze dan je zelf zou maken, wat is de reden erachter? Dat helpt om echt aan te sluiten bij de hulpvrager.
Respecteer het wanneer mensen aangeven dat ze bepaalde hulp niet willen. Als betrokken of bezorgde hulpverlener is dat soms lastig. Ga hierover het open gesprek aan met de hulpvrager en benoem bezorgdheden en mogelijkheden, maar dwing nooit iemand. Bespreek situaties die je lastig vindt met collega’s.
Soms vinden hulpvragers of hun naasten dat ze ergens ‘recht’ op hebben, terwijl hulpverleners hier niet aan kunnen of willen voldoen. Hulpvragers kunnen zorg niet afdwingen.
Neem de hulpvrager en naasten mee in de nieuwe manier van werken. Leg keuzes en afwegingen goed uit. Zo wordt duidelijk waarom sommige hulpvragen wel en sommige niet beantwoord of hoeven worden met zorg.
Laat mensen hun eigen keuzes maken. Het is hun leven. Respecteer hun keuzes en zoek met collega’s naar balans tussen betrokkenheid en loslaten.
Verandering heeft tijd nodig
Gun jezelf en elkaar de tijd om vertrouwd te raken met een nieuwe manier van werken. Iets niet meer doen voor een hulpvrager omdat die het zelf wil en kan, dat kan onwennig aanvoelen in het begin. Sommige hulpvragers leunen uit gemakzucht op je. Hoe laat je ze ervaren dat je ze wel degelijk helpt?
Niet elk gesprek verloopt even gemakkelijk. Het is begrijpelijk als je twijfelt: wat is nu het goede om te doen? Soms is het zoeken naar de mogelijkheden. Wat kan er wél? Het reablement-gedachtegoed is het anders doen en soms ook iets láten. Het gaat om gedragsverandering. Dat kost tijd. Neem de tijd om het gedachtegoed geleidelijk vanzelfsprekend te laten worden. Dat gaat met kleine stappen in de goede richting.
Na val nog steeds thuis
Mevrouw Verkuyl (91) woont al 71 jaar in Vianen en wil graag thuis blijven wonen. Na een heupbreuk twee jaar geleden krijgt ze hulp vanuit het programma ZoalsThuis van ZorgSpectrum. Ze doet hierin nog veel zelf. Ze kookt zelf, tuiniert graag en maakt elk jaar erwtensoep voor de familie tijdens de Paardenmarkt. “Ook bij dingen waar ik hulp bij nodig heb, doe ik zoveel mogelijk zelf,” vertelt ze. Voor boodschappen maakt ze haar eigen lijstje. Sensoren in huis zorgen voor veiligheid en familie woont dichtbij. “Ik vind het heel fijn dat ik nog veel zelf kan en thuis kan blijven wonen.”
Ouderen VanThuisUit helpen
VanThuisUit is een innovatief zorgconcept van thuiszorgorganisatie tanteLouise. Het voldoet aan de behoefte van zelfstandig wonende ouderen — vaak met beginnende dementie of lichte lichamelijke beperkingen — om langer zelfstandig en betekenisvol thuis te blijven wonen. De video laat zien wat dit betekent voor hulpvragers, hulpverleners en naasten.
