Vier jaar reablement bij Mijzo: ‘Heel belangrijk dat er goede support is’

Vier jaar terug besloot de bijna-afgestudeerde Elly om haar afstudeeronderzoek voor de master Neurorevalidatie & Innovatie aan reablement te wijden. Daartoe gestimuleerd door Mijzo, die met reablement meer wilde inzetten op preventie. Het is een onderwerp dat dichtbij het werkterrein van ergotherapeuten ligt. ‘Als ergotherapeut heb je er van huis uit affiniteit mee. Het allermooiste vind ik het als mensen hun vrijheid weer terugkrijgen. Dat ze blij worden dat ze dingen weer kunnen doen.’ Elly krijgt min of meer carte blanche. ‘Ik denk dat het heel erg helpend is geweest ‘dat werd gezegd’: “Ga maar gewoon proberen. Je mag zelf bedenken hoe.” Ik heb gezocht naar disciplines die we erbij konden betrekken: een wijkverpleegkundige, een fysiotherapeut. Met dat clubje zijn we het gaan doen. Tweederde van de pilotgroep van cliënten was na een interventie van 12 weken weer zelfstandig. Toen ik zag wat het opleverde, dacht ik: wow! Als het zo werkt, waarom doen we dit niet in Nederland?’

Mee naar transitietafels
Vervolgens raakt reablement in Brabant in een stroomversnelling. ‘De Raad van Bestuur toonde interesse. Resultaten werden meegenomen naar de transitietafels in de regio, waar de bestuurlijke top elkaar spreekt. Daar is reablement opgenomen in een regionaal plan, gericht op de noodzakelijke veranderingen in de zorg en ondersteuning van zelfredzaamheid van ouderen in hun woonomgeving. ’ Meer Brabantse zorgorganisaties haken aan.

Mindshift voor verzorgenden en helpenden
Maar de praktijk is weerbarstiger. ‘Professionals vonden het zielig. “Dan komt er niemand meer over de vloer en zit iemand hele dagen alleen.” Verzorgenden en helpenden zijn heel erg gewend voor mensen te zorgen. Zij moesten een mindshift maken. Is mijn baan er straks nog wel? Ze dachten ook dat het meer tijd zou kosten. Je staat maar te kijken en bent zelf niet actief, dan lijkt de tijd altijd langzamer te gaan. Door het succes bij anderen gingen ze zien wat het oplevert en ze konden dat weer meenemen naar hun cliënten: als je dit of dat zelf kunt, kun je gewoon om tien uur koffie gaan drinken bij de buurvrouw.’

‘Sommige cliënten hadden zoiets van: maar jullie trekken al drie jaar mijn steunkousen aan, waarom moet ik dat nu doen? Daar worden jullie voor betaald! Bij mensen die nieuw in zorg kwamen lag het anders. Een mevrouw kon zelf weer douchen en kon nu zelf haar dag indelen, zonder te hoeven wachten op iemand die haar kwam helpen. Letterlijk zei ze: ik heb mijn vrijheid weer terug. Andere cliënten zag je meer zelfvertrouwen krijgen: o, als ik dit kan, dat kan ik ook zelf wel douchen.’

Van een 4,5 naar een 7,5
De cijfers ondersteunen het succes bij Mijzo. Een analyse van 72 cliënten aan de hand van de COPM-cijfers liet voorafgaand aan het traject een 4,5 als rapportcijfer voor zelfstandigheid zien. Erna: een 7,5. ‘Drie punten verschil. Als je met ouderen in gesprek gaat, zeggen ze: ik heb meer zelfvertrouwen, ik voel me zelfstandiger, ik vind het fijn om de dingen te kunnen doen die ik belangrijk vind.’ Ook mensen die niet zonder ondersteuning kunnen, behouden hun autonomie. Zijn er in 2023 vierhonderd LAT-trajecten afgerond, in de hele regio waren het er vorig jaar bijna negenhonderd, nu er dertien organisaties ermee werken. Professionals zijn over het algemeen blij met de werkwijze. ‘Vaak worden ze enthousiast als ze zien wat het oplevert voor een cliënt. Ze hebben er moeite mee dat ze niks staan te doen. Het is wel een proces, maar als ze het eenmaal door hebben zijn ze dolenthousiast en vinden ze het zelfs een leukere manier van werken.’

Bestuurlijk commitment
Wat een paar jaar praktijkervaring haar heeft geleerd, is dat reablement verder gaat dan ‘opnieuw in staat stellen’. Elly: ‘Wat ik vaak hoor is dat reablement een methodiek is. Maar het gaat om het bestuurlijk commitment om mensen op een andere manier te ondersteunen. Bestuurders en teammanagers die het verhaal maar blijven vertellen spelen een belangrijke rol. Maar in zorgorganisaties wordt vaak gestuurd op productiviteit. Dat kan indruisen tegen het gedachtegoed. Op korte termijn vraagt reablement meer intensieve begeleiding. Maar op langere termijn levert het meer op. Ook zorgverzekeraars kijken daarnaar. Je bent in het begin langere tijd bezig bij een cliënt, daarna niet meer. Het is heel belangrijk dat er goede support voor is. Mijzo is daar echt kartrekker in geweest.’

Ander soort financiering
En je hebt eigenlijk een ander soort financiering nodig, constateert zij. ‘Wat dat betreft is het in Nederland heel complex. Je gaat Wlz-geld inzetten voor de thuissituatie, omdat mensen zelf graag thuis willen wonen en om te voorkomen dat mensen intramuraal moeten gaan wonen. Boodschappen doen moet de gemeente dan maar betalen. Maar die gemeente zegt; daar zijn wij niet van.’ Ondanks het succes van de eerste jaren zijn er nog genoeg andere winstpunten te behalen, constateert Elly. ‘Huisartsen zijn bang dat het hen meer werk oplevert. Omdat ouderen eerder bij hen zouden komen, als de wijkverpleging niet meer aan huis komt. Die wijkverpleging heeft immers een signalerende functie. Ik denk niet dat dat terecht is.’

Werkwijze zakt beetje weg
Ook intern bij Mijzo is achteroverleunen er nog niet bij. ‘We zijn nu vier jaar bezig, maar ik merk dat het belangrijk is om in een dynamische omgeving als de ouderenzorg de focus op deze manier van denken te houden. Daar willen we nu nog meer de focus op gaan leggen. Reablement is een belangrijk onderdeel binnen de strategie van Mijzo.’

Vertaling naar wonen
De reablement-beweging wordt ook vertaald naar de groep cliënten die bij Mijzo wonen. Elly: ‘Ook daarbij is het uitgangspunt dat ze de dingen kunnen blijven doen die belangrijk voor hen zijn. Alle medewerkers worden vanuit de visie van de organisatie meegenomen in deze beweging. Hoe breder de visie wordt toegepast, hoe beter die in de organisatie is verankerd.’

Een waarschuwing tot slot. ‘We zijn bezig met een beweging en dat gaat lang duren. Allerlei systemen en financieringen hierin nog niet mee ontwikkeld. Het vraagt dus geduld en aanpassingsvermogen om hierin succesvol te zijn.’