“Gun jezelf die momenten om je erin te storten”: Arjan Bandel (Laurens/Thebe) over de bestuurdersleergang

Zelf reablement begrijpen en ervaren

Arjan Bandel is sinds begin 2025 lid van de Raad van Bestuur van ouderenzorgorganisatie Thebe in Midden- en West-Brabant. Deze organisatie is al zo’n tien jaar bewust bezig om ouderen te helpen zelfstandig te blijven, thuis en in de woonzorgcentra. Arjan nam in 2024, toen hij nog werkzaam bij Laurens was, deel aan de leergang voor bestuurders en toezichthouders van Reable Nederland. Als hij eraan terugdenkt, schiet hem als eerste de luisteroefening te binnen.

Het verhaal erachter

‘We moesten een interview houden met een van onze cliënten om erachter te komen: wat is nou daadwerkelijk hun wens en de behoefte. Het gaat om goed luisteren en doorvragen. En je verdiepen in wie je voor je hebt, waarom iemand iets zegt, iets vindt of iets wel of niet wil. Daarmee oefenen vond ik heel waardevol. Je komt erachter hoe belangrijk goed luisteren is en hoe je daardoor een ander gesprek krijgt. Ik kwam er bijvoorbeeld achter dat mevrouw drie kinderen had. Met twee daarvan had ze goed contact, maar de derde had ze al twintig jaar niet gesproken of gezien. Er zat een heel verhaal achter. Op de locatie hoorde ik van de verzorgende dat ze er altijd vanuit waren gegaan dat mevrouw twee kinderen had. Het was mooi dat zij nu in het gesprek kennelijk de behoefte of de ruimte voelde om erover te vertellen.’

Je verdiepen in de ander

Arjan Bandel begon aan de leergang om goed te snappen wat reablement is. ‘Al onze medewerkers leren wij reablement toe te passen. Dat wil ik dan zelf ook goed begrijpen en ervaren hoe het werkt in de praktijk. Zodat ik ook beter weet wat we van onze zorgmedewerkers vragen. Reablement is geen techniekje of instrumentje. Het is een manier van kijken naar de ander en je verdiepen in de ander. En vanuit die verdieping proberen het juiste te doen om de ander de regie te laten houden over zijn eigen leven. Dat vind ik een mooi uitgangspunt.’

Oefenen in gespreksvoering

‘Ik heb veel gehad aan de module waarin we aan de hand van een gewone gebeurtenis van die dag oefenden in socratische gespreksvoering met een mededeelnemer. Zij had een koffie ‘to go’ besteld bij een barretje, het deksel zat er niet goed op en ze morste koffie. Iets heel kleins, maar door het te hebben over wat haar ergerde, kregen we een al snel gesprek over wat haar op dat moment enorm bezighield. Door de goede vraag te stellen en goed te luisteren, kom je op een ander niveau in gesprek met elkaar. Dat is in essentie ook wat reablement is. Je kunt bepalen wat iemand echt nodig heeft, of juist helemaal niet, en veel meer helpend zijn.’

Ook toepasbaar in gesprekken met collega’s

‘Je wordt geconfronteerd met het feit dat je denkt dat je goed luistert en goede gesprekken voert. Op het moment dat je ermee oefent, kom je erachter: hé, dat doe ik lang niet altijd. De intentie is goed, maar door de druk van het moment kom je onvoldoende toe aan luisteren. Oefenen met gesprekken en met luisteren, heeft me echt geholpen. Ook in gesprekken met leidinggevenden en andere collega’s kun je dat heel goed toepassen.’

Ervaringen delen met medebestuurders

‘Ik vond het waardevol om de leergang samen met zo’n tien à vijftien collega-bestuurders te volgen. Het is een grote tijdsinvestering van meerdere dagen van drie uur ‘s middags tot negen uur ‘s avonds, maar ik vond het ‘t waard. Als we binnenkwamen waren we nog vol van wat die dag allemaal gebeurd was. Je moest echt even afschakelen om in de andere mindset te geraken, zeg maar. Toch is het mooi om met elkaar zoveel tijd samen door te brengen. De verhalen en ervaringen die je deelt zijn verrijkend.’

Waan van de dag en verandering combineren

‘Reablement is op een andere manier naar zorg en naar mensen kijken. Dat gaat niet vanzelf. Ook al wil je dat een verandering in denken en doen leidend is in je organisatie, je hebt ook de waan van alledag. De roosters moeten ook weer gevuld worden, zo omschrijf ik dat. De leergang voor bestuurders helpt je als bestuurder los te komen van waar je iedere dag mee bezig bent. Het helpt ook om te ervaren dat andere bestuurders met dezelfde issues worstelen als jij. Als anderen soms al een richting of oplossing hebben bedacht waar jij wat mee kunt, ga je verrijkt naar huis.’

Persoonlijk Actieplan

In de laatste module van de leergang maken de deelnemers hun Persoonlijke Actieplan. ‘Ik vond het nuttig, ook omdat je aan elkaar presenteert: wat ga je doen met je inzichten, hoe ga je ze in je organisatie meenemen? Het helpt dat je het uiteindelijk concreet maakt. Het is ook interessant om de plannen van anderen te horen.’

Samenzorg-gesprekken

Kort na de leergang stapte Arjan Bandel over van Laurens naar Thebe.

‘Daar wordt al een jaar of tien gewerkt met de principes zoals die ook in reablement zitten. Bij Thebe noemen we het ‘werken volgens de bedoeling’. Omdat zij hier al wat verder zijn met die beweging zie je ook de langetermijneffecten daarvan. Het leidt er in de wijkverpleging bijvoorbeeld toe dat wij een hele hoge doelmatigheid hebben. Typisch een verzekeraarsterm, maar het betekent dat wij relatief weinig zorguren besteden aan een cliënt. Dat komt omdat we eerst het gesprek aangaan, het zogenaamde Samenzorggesprek: wat is uw ondersteuningsbehoefte, wat kunt u op een andere manier goed invullen en waar zijn wij voor nodig? Dat passen we heel consequent toe.’

Voldoening

‘Ik zie dat we enorm tevreden cliënten hebben. En ik zie gedreven professionals die energie krijgen van de manier van werken. Als ik met onze professionals praat en met ze meeloop, dan denk ik wauw, dit is mooi. Het zorgt voor een fijnere werkomgeving. Professionals halen voldoening uit het feit dat ze cliënten helpen zo zelfstandig mogelijk te zijn en te blijven. Grappig dat ze er dus ook voldoening uit halen als ze wéinig voor de cliënt doen, alleen wat nodig is en wat helpend is.’

Innoveren met vallen en opstaan

‘Niet alles gaat meteen goed. Soms val je met elkaar en dat moet je accepteren. Vanuit innovatieve gedachten zijn we aan de slag gegaan, we hebben iets geprobeerd en dan kan het anders uitpakken dan je van tevoren had bedacht. Vier toch ook je mislukkingen, want daar kun je veel van leren om wel succesvol te worden. Als je mensen laat voelen dat het niet erg is als dingen mislukken, dan zijn ze er minder bang voor en dan krijg je ook meer succesverhalen.’

Gun het jezelf

Als een collega-bestuurder van een andere ouderenzorgorganisatie ook wel iets voelt voor reablement, wat zou Arjan aanraden om te doen?

‘Ik zou aanraden om gesprekken te voeren met collega’s die al wat verder zijn in het gedachtegoed om meer gevoel en begrip te krijgen bij hoe je ermee aan de slag kunt. Begin bij de professionals die dit al in de praktijk doen. Zij kunnen over het algemeen heel goed vertellen waarom ze het doen en wat ze dagelijks aan effecten ervan zien. Daar leer je veel van. En ik zou zeker aanraden om de leergang te gaan volgen om beter te snappen wat reablement kan brengen. Je kunt aanhikken tegen de tijdsinvestering, dat deed ik zelf ook, maar ik zou zeggen: gun jezelf die momenten in het jaar om je hierin te storten. Het is het waard. Je doet er inzichten op waar je de rest van je bestuurlijke carrière veel aan hebt.’