Helpen zelfstandig zijn

‘Helpen zelfstandig zijn’ is de vertaling die Inovum intern heeft gegeven aan reablement. ‘Dat spreekt een medewerker het meest aan’, zegt bestuurder Judith Flens van Inovum. Voor de zorgorganisatie in Wijdemeren en Hilversum vloeit het thema logisch voort uit de nieuwe missie. Niet langer ‘zorgen voor’, maar ‘samen zorgen voor een fijne dag’. Al reikt het eigenlijke doel van helpen zelfstandig zijn verder zegt zij. ‘Het gaat veel meer over eigen regie.’

Inovum biedt zorg, ondersteuning en behandeling aan ouderen en cliënten met niet-aangeboren hersenletsel in de regio Gooi en Vechtstreek. Judith Flens is de ene helft van de Raad van Bestuur, Martin Geurts de andere. Als bestuurder stond zij ook aan de wieg van de opgefriste missie. Judith: ‘We hebben interne en externe professionals bij elkaar gezet om ‘samen zorgen voor een fijne dag’ verder uit te werken: wat betekent dat nou? Reablement past heel goed bij die missie. Maar we realiseerden ons ook dat het een gedrags- en cultuurverandering zou vragen bij mensen die soms al heel lang in de zorg werken. We willen dat onze medewerkers zelf het verhaal kunnen vertellen hoe wij kijken naar de toekomst van de zorg. En we hebben gevraagd welke woorden daar dan bij passen. Toen kwam helpen zelfstandig zijn eruit. Dat is iets wat voor een medewerker die ‘s morgens een bewoner uit bed haalt het meest aanspreekt.’

Twee groepen ambassadeurs

Als startpunt zijn begin dit jaar twee groepen helpen zelfstandig zijn- ambassadeurs geworven en getraind. Een groep van tien tot twintig medewerkers is dagelijks bezig om helpen zelfstandig zijn op de kaart te zetten, van wijkverpleegkundigen tot ergotherapeuten. ‘Ik probeer de werkoverleggen van alle teams minimaal eenmaal per jaar aan te doen. In een team van de thuiszorg hoor je dan dat de medewerkers aan de gang zijn gegaan met de hulpmiddelenkoffer. De hulpmiddelen zorgen ervoor dat cliënten zelf dagelijkse handelingen kunnen blijven doen waar eerder een verzorgende voor langs kwam. Het team is er heel enthousiast over. Het betekent in de praktijk dat we meer cliënten kunnen helpen met dezelfde medewerkers. Dat vind ik nou een mooi voorbeeld.’

Andere dynamiek intramuraal

Op de woonlocaties kan het ook, op een andere manier zorg verlenen. ‘Sommige bewoners gebruiken bijvoorbeeld hulpmiddelen zoals de medicijndispenser. We zoeken ook meer de samenwerking met familieleden. Een echtgenoot die gewend was zijn vrouw te helpen met douchen, kan dit voortzetten na de verhuizing van zijn vrouw naar een woonlocatie. Maar binnen de woonlocaties is er een heel andere dynamiek. De thuiszorg is er al veel langer mee bezig. Intramuraal is die gedrags- en cultuurverandering lastiger te bereiken, we zijn sneller geneigd liefdevol over te nemen. En je hebt veel meer te maken met wet- en regelgeving. Mag een familielid iemand helpen met eten? Ja, waarom niet. Ik zie dat familieleden best wel willen, maar vaak niet weten hoe. Ook wij zijn nog zoekende. We moeten onze verantwoordelijkheid nemen, maar niet meteen in een kramp schieten en alles gaan juridiseren, het leven is namelijk niet zonder risico’s.’

In 2026 gaan we meer medewerkers bekendmaken met de veranderde werkwijze. ‘Dat is een grote opgave. Maar we mogen ook weleens trots achteromkijken naar wat er al bereikt is.’

Logische betrokkenheid

Wijkverpleegkundige Maaike Willard en fysiotherapeute Johanna Schuurman zijn twee van de ‘helpen zelfstandig zijn-ambassadeurs’. Voor beiden voelt die betrokkenheid heel logisch. Maaike: ‘Ik vind het heel mooi om cliënten in hun waarde te laten door hen dingen zoveel mogelijk zelf te laten doen.’ En Johanna: ‘Als fysiotherapeute ben ik vanuit mijn vak gewend om mensen zoveel mogelijk te stimuleren om zelfredzaam te zijn.’ Naast haar werk als fysiotherapeute is zij projectleider Helpen zelfstandig zijn. Ik coördineer en houd overzicht over alle deelprojecten, en zorg dat ze goed op elkaar aansluiten. De hulpmiddelenkoffer is bijvoorbeeld zo’n deelproject.

Medewerkers bewuster maken

Pakken Maaikes collega’s het gedachtegoed snel op? ‘Eerst merk je terughoudendheid. Je hebt best wel wat uit te leggen. Ik probeer medewerkers bewuster te maken van wat ze aan het doen zijn. Ook omdat we het aantal zzp’ers in de wijk aan het afbouwen zijn, houden we cliënten graag zo zelfstandig mogelijk. De huidige cliënten in beweging krijgen is wel lastig. We zetten nu in op nieuwe cliënten. Met hen gaan we rustig in gesprek, uitleggen wat de meerwaarde is van minder afhankelijk zijn. Want als wij weg zijn, gaat de dag verder. Alles overnemen kunnen we niet. We deden het al, stimuleren, maar door reablement word je je er bewuster van dat er nog veel meer kan. We hadden een cliënt die slechtziend was en afhankelijk van insuline. Hij kon de waarden niet goed aflezen. Zou een vergrootglas een oplossing kunnen zijn? Nu kan hij zelf zijn insuline prikken. Het is een klein voorbeeld, maar je geeft iemand wel weer de regie terug.’

Zelfredzaam, ook na verhuizing

Johanna: ‘Als een cliënt verhuist naar een woonlocatie van Inovum is het belangrijk dat wat ze thuis zelfstandig deden kunnen blijven doen. Denk aan persoonlijke verzorging, medicijnen innemen of brood smeren. Het is dan belangrijk om als zorgmedewerker die ruimte te geven, niet over te nemen én om het netwerk van de client erbij te blijven betrekken. We hebben een verhuiskaartje met een actieve oproep naar het netwerk van een nieuwe bewoner: ik verhuis, verhuis je met mij mee? Zodat die buurvrouw die iemand een keer in de week meenam voor een wandeling, dat straks ook blijft doen. Zo zet je zoveel mogelijk het leven voort zoals het was.’

De komende jaren is helpen zelfstandig zijn een belangrijk onderdeel van de koers en jaarplannen van Inovum. De beweging is in gang gezet en zal met enthousiasme een vervolg krijgen.