Reflectie op persoonlijke normen en waarden
Anne-Marie Jasper-Van Nellen volgde de bestuurdersleergang over reablement. Zij is bestuurder van Nieuw Unicum (zie onderaan de tekst). Ze nam echter vanuit haar rol als toezichthouder deel aan de leergang. Zij is voorzitter van de Raad van Toezicht bij ouderenzorgorganisatie De Wulverhorst, waar reablement de rode draad vormt in de zorg. ‘Ik vind het belangrijk om het gedachtegoed echt goed te begrijpen om er met de bestuurder over te kunnen klankborden.’ Hoe heeft zij deelname aan de bestuurdersleergang ervaren?
Prikkelen om discussie uit te lokken
‘Bij de eerste bijeenkomst begon Rudi Westendorp meteen met een persoonlijk voorbeeld van hoe hij een oudere in zijn omgeving een eigen keuze liet maken. Subtiel en charmant zette hij de boel op scherp. Anderen reageerden verontwaardigd: ‘…maar dat kan toch niet!!’ Als professionele zorgverlener hadden ze er grote moeite mee. Zijn voorbeeld was natuurlijk bedoeld om voor interactie te zorgen. Meteen was duidelijk: werken met het reablement-gedachtegoed gaat over jouw eigen normen en waarden.’
Vrijmoedig
‘In de leergang verzorgde psychiater Esther van Fenema een onderdeel over het thema ‘vrijmoedigheid’. Dat vond ik een mooi woord, een combinatie van vrijheid en moed. Je werd uitgedaagd om er zelf op te reflecteren. Hoeveel ruimte voel je of neem je om te doen wat je nodig vindt als leider? Ik geloof in vrijheid. Ik geef graag ruimte aan mensen. Ik wil zelf mijn ruimte hebben. Ik heb ook een uitgesproken mening en ben niet bang om een discussie op scherp te zetten. Vrijmoedigheid heeft ook wel iets van het systeem uitdagen. Soms moet je burgerlijk ongehoorzaam durven zijn. In de loop der jaren heb ik geleerd daar de ruimte voor te nemen. Dat ik als bestuurder begrensd wordt door kaders, is mijn uitdaging. Het wil niet zeggen dat ik normen en waarden dan moet laten vallen.’
“Ik kan misschien als mens vinden dat dat wat ruimer moet, maar als bestuurder en zeker als toezichthouder hebben we ons ook te houden tot de verplichtingen die de wet ons stelt. Soms is het balanceren en zoeken met elkaar”.
Bedrijfsvoering op orde
‘Ik kan misschien als mens vinden dat dat wat ruimer moet, maar als bestuurder en zeker als toezichthouder hebben we ons ook te verhouden tot de verplichtingen die de wet ons stelt. Soms is het balanceren en zoeken met elkaar. Natuurlijk moet ik op de bedrijfsvoering letten, maar ik zeg ook altijd: geld is een middel om ergens te komen. Als inhoudelijk duidelijk is waarom bepaalde zorg méér moet kosten, vind ik dat niet erg. Je moet wel keuzes maken zodat het financieel beleid blijft kloppen. Ook al heb ik als bestuurder de portefeuille bedrijfsvoering, ik houd altijd voor ogen dat het wel om mensen gaat, bewoners en medewerkers. Dat geldt zeker ook voor mijn rol als toezichthouder. De zorg is van en gaat over mensen.’
Keuzes kunnen uitleggen
‘Als toezichthouder moet je goed begrijpen welke overwegingen de bestuurder maakt, vanuit welke overtuigingen en welke waarden. Daar moet je achter staan en in geloven. Als er dan een keer iets gebeurt met een bewoner kun je aan naasten of aan een controlerende instantie uitleggen welke keuzes zijn gemaakt en vanuit welke menselijke waarden je handelt. Het is ook belangrijk dat goed is vastgelegd dat de hulpvrager zelf zijn of haar mening heeft geuit. Het gaat over kwaliteit van leven, kwaliteit van bestaan. Ik geloof er echt in dat je dit altijd met elkaar kunt bespreken.’
Contact met mede-deelnemers
Over het contact met de mededeelnemers in de bestuurdersleergang zegt Anne-Marie Jasper: ‘Het helpt om bij elkaar te zitten om de uitdagingen met elkaar te bespreken. Als we een dilemma bespraken dat iemand in zijn functie had, kwam er steeds weer een persoonlijke vraag tevoorschijn. Dat vond ik mooi. De gesprekken gingen over hoe je ergens tegen aankijkt. Niet om gelijk te hebben, maar juist om te zien dat je er op verschillende manieren naar kunt kijken en er open over te spreken.
“Er werden ook persoonlijke verhalen gedeeld over het wegvallen van eigen ouders of schoonouders en wat voor emotionele herinneringen je daaraan hebt. Er was een fijne, open sfeer. Er zijn tranen geplinkt en nodige grappen gemaakt, het was allemaal oke. Het zakelijke en het persoonlijke liepen op een hele natuurlijke manier door elkaar heen.”
Het gedachtegoed laten landen
‘In de leergang merkte ik dat ik er moeite mee heb als mensen het gedachtegoed te projectmatig (met afvinklijstjes) uitrollen. Ik heb er zeker begrip voor heb als het gebeurt bij grotere zorgorganisaties met vele locaties, maar het klinkt te afstandelijk. Je zal als bestuurder zelf, zo vaak als je kan, vanuit bevlogenheid het gedachtegoed moeten meegeven aan je medewerkers en daarover in gesprek gaan, al realiseer ik mij dat dat een uitdaging is.’
Zelf als bestuurder het verhaal uitdragen
‘Bij De Wulverhorst maakt bestuurder Joyce Jacobs zich al jaren sterk voor reablement. Omdat ouderen een eigen wil hebben. En ook omdat we moeten kijken naar steunstructuren voor de medewerkers met vrijwilligers. De Wulverhorst is echt een gemeenschap binnen de lokale gemeenschap van Oudewater waar we kunnen rekenen op ondersteuning vanuit de omgeving. Dat is goed ontwikkeld.
Met 100 à 110 bewoners en een omzet van rond de 12 miljoen euro is het een overzichtelijke organisatie met een aantal coördineerde verpleegkundigen, teammanagers of managers in de ondersteunende kant. Als bestuurder zit Joyce Jacobs dicht op de werkvloer. Haar geloof in het gedachtegoed vanuit persoonlijke waarden kan zij direct zelf overdragen aan alle medewerkers. Dat is belangrijk.’
Boegbeeld
‘In een hele grote VVT-organisatie heb je te maken met directeuren en management. Het valt niet mee om beweging te krijgen in een grote organisatie van duizenden medewerkers. Ik snap ook dat je niet overal kan zijn. Als je er wel in gelooft als bestuurder, maar er toch wat afstandelijker in staat, kun je er ook voor kiezen iemand te zoeken die wel het boegbeeld van de beweging kan zijn en een bevlogen verhaal kan overbrengen. Het gaat over de vraag: geloof ik er echt in als we ermee aan de slag gaan? Het mooie van de leergang vond ik dat je op meerdere manieren wordt uitgedaagd om te onderzoeken waar je zelf staat.’
Voedingsbodem
Wat zou je een andere bestuurder aanraden als die iets voelt voor het reablement-gedachtegoed? ‘Peil eerst of het echt iets voor jou en je organisatie is. Met opzet zeg ik ‘voor jou’ en ‘je organisatie’. Het begint wel echt bij jezelf. Dus als je denkt: ‘Het is iets voor mijn organisatie dat ik laat implementeren’, dan zou ik zeggen: ‘Doe het nog niet’. Voel je je wel als mens in jouw bestuurlijke rol geraakt en zie je er een voedingsbodem voor, dompel jezelf dan onder in het gedachtegoed in de leergang voordat je stappen maakt in je organisatie.’
Anne-Marie Jasper-Van Nellen is bestuurder bij Nieuw Unicum, de organisatie die specialistische zorg, behandeling en ondersteuning biedt aan volwassenen met complexe lichamelijke en cognitieve beperkingen. Nieuw Unicum is erkend als landelijk Doelgroep Expertisecentrum MS. Ook is de organisatie gespecialiseerd in de zorg voor mensen met niet aangeboren hersenaandoeningen (NAH).
Sinds september 2018 versterkt zij de Raad van Toezicht van ouderenzorgorganisatie De Wulverhorst in Oudewater, waarvan de afgelopen anderhalf jaar als voorzitter.